Türkiye, yerli üretim Togg T10X’in rekabet gücünü artırmak amacıyla Çin menşeli elektrikli araçlara uygulanan %40 ek gümrük tarifesini sürdürüyor. Kararın yerel pazar dinamiklerine ve tüketici fiyatlarına etkisi değerlendiriliyor.
Çinli Elektrikli Araçlara Getirilen %40 Ek Verginin Arkasındaki Motivasyon
Mart 2023’te alınan karar doğrultusunda, Çin’den ithal edilen elektrikli otomobillere uygulanan gümrük vergisi oranı %40 artırılarak toplamda konvansiyonel oranların üzerine çıkarıldı. Resmi kaynaklar konuyla ilgili olarak, bu adımın Türkiye’nin ilk yerli elektrikli otomobil girişimi Togg’un piyasaya girişini korumayı hedeflediğini vurguluyor.
Türkiye’nin iç pazarında artan dış rekabet karşısında stratejik bir hamle olarak yorumlanan ek vergi, yerel üretimin teşvik edilmesi amacıyla düzenlenmiş politikalar bağlamında değerlendiriliyor. Kamuoyunda ve sektörde, bu önlemin kısa vadede tüketici fiyatlarını yukarı itebileceği, ancak uzun vadede yerli marka bilinirliğine katkı yapacağı dile getiriliyor.
Vergi Oranları ve Uygulama Şeması
- Çin menşeli EV’lere uygulanan ek gümrük vergisi oranı: %40[1]
- 6.000 € muadili veya altında fiyatlandırılan modeller için sabit 7.000 $ ek tarife[2]
- Tarifenin kapsamı: Sıfır kilometre araç ithalatı, CBU (Complete Built-Up) olarak tanımlanan hazır araçlar
“Türkiye, Çin menşeli otomobil ithalatına uygulanan tarife oranını artırarak yerli üreticisi Togg’un rekabet gücünü desteklemeyi amaçlıyor.”
Türk Tüketicisinin Ödeyeceği Fiyat
Gümrük vergisine ek olarak Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) ve Katma Değer Vergisi (KDV) de araç fiyatlarının nihai rakamını belirleyen kalemler arasında. ÖTV elektri̇kli̇ araçlar i̇çin %10’dan %60’a kadar çıkan dilimlerde uygulanırken, KDV oranı %18 seviyesinde.
Örneğin, fabrika çıkışı 30.000 € fiyata sahip bir Çinli EV modeli, %40’lık ek gümrük vergisiyle birlikte yaklaşık 12.000 € ek maliyet doğuracak. Bu tutarın üzerine ÖTV ve KDV eklendiğinde, nihai fiyat Türkiye piyasasında 50.000 €’yu aşabilecek. Togg T10X’in fiyat aralığı ise doğrulanamayan kaynaklara göre 38.000–42.000 € bandında seyrediyor.
Pazardaki Denge ve Togg’un Konumu
Türkiye’nin Uludağ Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği verilerine göre, 2024’ün ilk çeyreğinde elektrikli araç satışları geçen yılın aynı dönemine göre %75 arttı. Satışların içindeki Çinli modellerin payı net rakamlarla açıklanmadı. Ancak yüksek karbon ayak iziyle uğraşan Avrupa pazarına yönelmeleri beklenen birçok marka, Türkiye’de daha uygun maliyet arayışıyla Çinli EV’lere yoğun ilgi gösteriyordu.
Togg T10X’in ise yerel teşvikler ve devlet destekli kredi paketleriyle satış sonrası bakım ağının genişliği gibi avantajları bulunuyor. Devlet, araç kredisi faiz indiriminde yerli üretim araçları öncelikli listeye alarak tüketici tercihlerini Togg’dan yana kullanmayı hedefliyor.
Şarj Altyapısı ve Yerli Elektrifikasyon
Elektrikli araçların yaygınlaşması, şarj istasyonları ağının yaygınlığıyla doğrudan ilişkili. Türkiye genelinde halihazırda 2.500’ü aşkın şarj noktası bulunsa da, bunların neredeyse yarısı büyük şehir sınırlarında yoğunlaşmış durumda. Anadolu’daki geniş coğrafyada binlerce kilometrelik otoyol güzergâhlarına yeterli hızlı şarj altyapısı henüz kurulmuş değil.
Yerli otomobil girişimi de bu boşluğu doldurmayı amaçlayan yatırımlarla öne çıkıyor. Yerel enerji şirketleriyle işbirliğine giden Togg, 81 ilde hızlı şarj istasyonu kurma sözü verdi. Devletin teşvik desteği kapsamında şarj parklarına verilen KDV muafiyeti, bu hedefin önünü açıyor.
Tüketici Tepkisi ve Pazar Analistlerinin Yorumu
Hükümetin bu vergi kararına tüketici derneklerinden iki farklı tepki geldi. Bir kısmı, yerli markayı koruyan politikayı desteklerken, diğer kısmı “yüksek vergiler, tüketicinin seçim özgürlüğünü kısıtlıyor” eleştirisinde bulundu. Pazar analistleri, tarifenin kısa vadede Çinli EV ithalatını düşüreceğini ancak fiyatların uzun süre yüksek kalmasına yol açacağını bildiriyor.
Özellikle filo kiralama şirketleri, büyük ölçekli satın almalarda ek yük olarak gördükleri tarifenin kaldırılmasını talep ediyor. Çünkü filo pazarındaki elektriklileşme oranı, toplam satışların yaklaşık %20’sini oluşturuyor ve maliyet artışı bu oranı baskılayabilir.
Uluslararası Boyut ve Olası Tepkiler
Çin, Avrupalı ve Kuzey Amerikalı pazarlarda agresif fiyat politikasıyla yer edinirken, Türkiye kendi yerli markasını korumak adına farklı bir strateji izliyor. Çin hükümeti veya ilgili üreticilerden gelen resmi bir tepki henüz bildirilemedi. Bu durum, taraflar arasında ticari müzakerelerin sürdürülmesi için zemin oluşturabilir.
Avrupa Birliği cephesinde ise benzer korumacı önlemler tartışılıyor. AB’nin Birleşik Krallık’taki %40 tarifeye yönelik incelemesi ve benzeri koruma tedbirleri, Türkiye’nin uygulamasıyla paralel bir yaklaşım ortaya koyuyor.
Türkiye’nin Çinli araçlara uyguladığı %40 ek gümrük tarifesi, yerli otomotiv endüstrisini destekleme politikasının bir parçası. Kararın orta-uzun vadede Togg’un pazardaki konumunu güçlendirip güçlendirmeyeceği, altyapı yatırımları ve tüketici davranışlarındaki değişimle doğrudan ilişkilenecek.
